Wiggelary vs wetenskap in die aanwys van water
Otto van Vuuren


(Hierdie artikel het in die <http://www.republikein.com.na/> Republikein
verskyn. Dit word hier gepubliseer met die toestemming van die outeur)
Otto van Vuuren

Om mee te begin moet ons eers identifiseer op watter maniere word "water
gewys". Ek sit die begrip tussen aanhalingstekens, omdat daar, wat my
betref, nie iets is soos waterwys nie. Meeste mense het al op die een of
ander manier te doen gehad met tradisionele waterwysmetodes, of ken iemand
wat water wys. My ondervinding is dat daar amper ewe veel metodes is as wat
daar mense is wat water wys.

Die bekendstes is sekerlik die gebruik van mikstokke en drade, maar die
gebruik van waterbottels (op die handpalm of op die kop gedra), gewere,
allerhande tipes kabels en tot selfone is nie ongewoon nie. 'n Baie groot
persentasie van die boorgate wat in Namibië geboor is, is met een van
hierdie vele metodes aangewys en daar is dikwels 'n "legende" op hierdie
gebied in feitlik elke streek.

Dikwels kry ons ook dat boormanne self aanwysings doen. Sommige
"waterwysers" roem daarop dat hulle die diepte waarop water gekry sal word
voortydig kan aandui, asook hoe sterk so 'n water sal wees en hoeveel
"kruis-are" daar is. Baie dikwels gaan sulke "waterwysery" gepaard met wat
ek sommer reguit bygelowe noem, goed soos dat die persoon nie gesteur mag
word terwyl hy water soek nie, of dat hy nie kan werk as hy "normaal" is
nie, maar eers "opgewek moet word tot 'n meer sensitiewe staat".

Maar werk dit regtig? As ons kyk na die hoeveelheid boorgate wat al
suksesvol geboor is, moet daar seker iets in steek. Aan die ander kant, as
ons kyk hoeveel onsuksesvolle gate op hierdie manier aangewys is, is ek glad
nie oortuig dat dit regtig werk nie.

Ek is oortuig dat enige persoon wat met oop oë deur die lewe gaan en
raaksien hoe die natuur reageer, kennis het van verskillende tipes gesteente
en so 'n bietjie analities dink, die vermoë het om boorgate aan te wys. Per
slot van sake, enige persoon het 'n 50% kans om 'n suksesvolle boorgat aan
te wys, of dan om "suksesvol water te wys".

Daar is, sover my kennis strek, nog geen wetenskaplike verklaring waarom
sekere mense hierdie vermoë het om "water te wys" en ander nie. Ook nie
waarop die metode wat gebruik word reageer nie. Vir die kritikus van hierdie
tradisionele metodes is een van die argumente daarteen waarom 'n mikstok, 'n
bottel water, 'n draad (party glo net aan koperdraad, terwyl ander net aan
staaldraad glo) of 'n geweer - alles items wat niks in gemeen het nie - juis
op water reageer.

Van die Engelse terme wat gebruik word om hierdie aktiwiteit te beskryf is
onder andere "water dowsing" (water wiggelary) en "water witching" (water
toordery). Daar bestaan ellelange lyste van literatuurverwysings na
eksperimente en toetse (onder gekontroleerde toestande) wat gedoen is om te
bepaal of "waterwysers" werklik "abnormale magte" het en of hulle maar net
op geluk werk.

Meeste daarvan dui maar op geluk. Ek het egter ook op "verklarings" afgekom
van ene Hans-Dieter Betz, 'n fisikus aan die Universiteit van München, wat
ek nogal amusant gevind het, veral omdat die "uiters suksesvolle waterwyser"
wat hy meestal gebruik om die metode te verdedig, aan my bekend is. Hy maak
spesifieke vermelding van 'n boorgat in Namibië wat 100 m diep is wat ene
Schröter suksesvol aangewys het slegs 2 m weg van die aanvanklike droë
boorgat.

Ek was in die bevoorregte posisie om mnr. Schröter in 1992 te ontmoet toe hy
in Namibië aangekom het en hom na die noorde te vat waar ons besig was met
'n boorprojek. Ons eerste stop was Namutoni, waar Schröter sy drade
uitgehaal het en nadat ek 'n boorstelling deur middel van geofisiese werk
aangewys het, my verseker het ek is "van die aar af" en dat die boorgat
droog sal wees tensy ek die boorstelling 'n paar meter skuif.

Ek moet bieg dat ek heelwat meer kennis van die gebied gehad het en uit
bestaande inligting geweet het dat grondwater daar voorkom onder artesiese
toestande! Nodeloos om te sê, die "droë" boorgat het water gehad. Ons tweede
stop was noord van Oshivelo waar die grondwater diep, maar redelik
wydverspreid in die Kalaharisedimente voorkom.

Weer eens het ek die onregverdige voordeel gehad om te weet die water kom
wydverspreid in die sedimente voor en nie in sekondêre fraktuur akwifere
nie. Schröter was weer verkeerd in sy waarneming. Hy het terloops ook baie
van die geohidroloë wat by Waterwese gewerk het "getoets" vir hul vermoë om
"dowsing" te doen, maar die oordeel oor meeste (ek inkluis) was dat ons, in
sy woorde, 'n "mental resistance" gehad het.

Ek het daarna nie weer saam met Schröter gewerk nie, maar ek weet dat hy
heelwat boorgate veral in die suide afgesteek het, met niks meer sukses as
die wetenskaplikes en ook dat hy baie graag gesê het 'n boorgat is skeef
geboor as dit droog was! Teenoor "water toordery" staan die ander manier om
grondwater voorkomste te identifiseer, naamlik deur middel van wetenskaplike
tegnieke.

Die feit dat dit wetenskaplik gedoen word, is egter geen waarborg op sukses
nie en ongelukkig het meeste mense 'n onrealistiese hoë verwagting daarvan.
Alle wetenskaplike tegnieke is gebaseer op die waarneming en meet van een of
meer fisiese eienskappe van die geologiese omgewing.

Die mees algemene eienskappe wat gemeet word is geleiding, weerstand en
magnetisme. In terme van grondwater voorkomste sal waterdraende gesteentes
oor die algemeen byvoorbeeld hoër geleiding en laer weerstand hê as
dieselfde gesteente tipe wat nie-waterdraend is. Ongelukkig kan dieselfde
fisiese reaksie ook waargeneem word as gevolg van verskeie ander faktore.

So kan 'n droë breuk wat gemineraliseer is deur byvoorbeeld ysteroksiede,
feitlik dieselfde geofisiese "handtekening" as 'n waterdraende breuk gee ten
opsigte van geleiding of weerstand. Omdat meeste van die tegnieke berus op
die aanwending van eksterne faktore soos elektriese stroom, kan menslike
foute maklik insluip in die proses.

Wanneer byvoorbeeld in gebiede met hoë kontakweerstande elektriese
weerstandswerk gedoen word, moet die stroomsterkte wat deur die grond
gestuur word hoog genoeg wees om die weerstand te oorkom, anders gaan die
geofisiese werk betekenisloos wees. Net so sal geleidingstegnieke nutteloos
wees waar byvoorbeeld dik kleilae of soutwater is, omdat die elektriese
stroomwaarvan die geleiding gemeet word eenvoudig deur sulke lae gelei sal
word en dus beperk word tot daardie lae.

Daar is 'n tegniek ontwikkel, die sogenaamde "nuclear magnetic resonance
(NMR) soundings", wat in leketaal op die waterstof atoom reageer en skynbaar
baie akkuraat is in die identifisering van grondwatervoorkomste as dit onder
die regte toestande gebruik word.

Die wetenskaplike metode wat gebruik word is slegs een van die
gereedskapstukke in die geohidroloog se arsenaal. As dit in isolasie gebruik
word, met ander woorde, dit is die enigste inligting wat gebruik word, is
dit wat my betref niks beter as "water toordery" nie.

Die inligting wat deur middel van die geofisiese opname versamel word, moet
in konteks met die geologiese omgewing, die geomorfologie, die plantegroei
en verskeie ander faktore gesien word.

Wanneer dit gedoen word, verhoog dit doodeenvoudig die kans op sukses en
word die 50% kans wat enige persoon het om 'n suksesvolle boorgat aan te
wys, 'n 75% of 80% en hoër kans op sukses, maar dit bly steeds nie
onfeilbaar nie.





Otto van Vuuren lewer geïntegreerde geohidrologiese en ander water-verwante
dienste onder die naam Dynamic Water Resources Management. Met 20 jaar
ondervinding in die grondwater sektor in Namibië, bied Dynamic Water
Resources Management aan kliënte die volgende dienste:

Grondwater ondersoeke en eksplorasie
* Identifisering van potensiële grondwater bronne vir ontwikkeling.
* Ontsluiting van grondwater bronne.
* Kwantifisering van grondwater reserwes.
* Boorgat rehabilitasie.
* Aanbevelings in terme van volhoubare grondwater ontwikkeling.

Grondwater besoedeling studies
* Identifisering van potensiële besoedelings bronne.
* Aanbevelings in terme van remediërende stappe.

Water bronne bestuur
* Evaluering van bestaande water bronne bestuurs praktyke.
* Aanbevelings vir geïntegreerde bestuurs praktyke, insluitend die rol van
sanitasie, in terme van volhoubare gebruik van water bronne.
* Evaluering van die rol van grondwater in die omgewing, spesifiek met
betrekking tot Omgewings Impak Studies.
* Ontwikkeling en saamstelling van water bronne bestuurstplanne.

Dynamic Water Resources Management strewe in alles om aan God die eer te
bring en bied aan alle kliënte 'n eerlike diens, waar die belang van
grondwater eerste gestel word in ooreenstemming met ons God-gegewe opdrag om
oor Sy skepping te heers.

Vir verdere inligting kontak Otto van Vuuren by grondwater@ gmail.com